Giáo viên dùng trí tuệ nhân tạo tiết kiệm được nhiều thời gian nhất ở phần việc giấy tờ: soạn bộ câu hỏi, làm phiếu bài tập nhiều mức độ, viết bản nháp nhận xét, đổi một bài đọc cho hợp trình độ. Phần không nên giao cho máy là phần thiết kế tiết dạy cho đúng lớp mình, vì đó là nơi hiểu biết về từng em học sinh làm nên khác biệt.
Chào bạn, đây là Nhà Đổi Mới. Nói tới máy trong lớp học người ta hay nghĩ tới học sinh, ít ai nghĩ tới thầy cô, những người đang ôm hàng chồng giấy tờ mỗi tối. Tập này dành cho các thầy cô.
Thầy cô đang mất thời gian vào những việc gì?
Hỏi một cô giáo trung học cơ sở về một ngày làm việc, câu trả lời thường không chỉ là đứng lớp. Còn soạn bài, chấm bài, làm đề kiểm tra, ghi sổ, viết nhận xét, làm báo cáo, trả lời tin nhắn phụ huynh. Phần đứng lớp, cái mà người ta nghĩ là nghề dạy học, chỉ là một phần.
Phần việc giấy tờ thường chiếm buổi tối và cuối tuần. Đó là chỗ thầy cô mệt nhất, và cũng là chỗ máy có thể giúp nhiều nhất.
Một cô giáo dạy tiếng Anh ở Cần Thơ kể rằng trước đây cô mất cả buổi tối để làm ba phiên bản phiếu bài tập cho ba nhóm trình độ trong lớp. Giờ cô dùng máy làm bản nháp, rồi mất chừng nửa giờ sửa lại cho đúng ý.
Thời gian dôi ra, cô dùng để làm điều cô muốn làm từ lâu: gọi riêng vài em học yếu ra trò chuyện mười phút sau giờ học.
Việc gì nên để máy làm nháp?
Làm bộ câu hỏi ôn tập nhiều mức độ từ một bài học là việc máy làm khá nhanh. Thầy cô chỉ cần đọc lại, bỏ câu sai, sửa câu tối nghĩa.
Đổi một bài đọc cho dễ hơn hoặc khó hơn, để em yếu và em giỏi cùng đọc một chủ đề, cũng là việc máy làm tốt. Trước đây việc này gần như không ai có thời gian làm.
Viết bản nháp nhận xét cuối kỳ dựa trên ghi chú của thầy cô cũng tiết kiệm nhiều công. Nhưng ở đây cần cẩn thận: nhận xét phải đúng với em đó, có chi tiết riêng, không phải câu chung chung cho cả lớp. Phụ huynh đọc là biết ngay đâu là lời cô viết cho con mình.
Và cuối cùng là soạn thư gửi phụ huynh, thông báo của lớp, những việc hành chính. Cái lợi ở đây là bớt mệt, chứ không phải bớt quan tâm.
Việc gì không nên giao cho máy?
Thiết kế một tiết dạy là việc thầy cô nên giữ. Máy có thể đưa ra một giáo án đầy đủ các bước, đẹp đẽ trên giấy. Nhưng nó không biết lớp mình có ba em hay mất tập trung sau giờ ra chơi, có một em vừa chuyển trường còn rụt rè, có nhóm em đã học thêm phần này rồi.
Chọn ví dụ cho bài học cũng vậy. Một ví dụ về chợ nổi sẽ gần với học sinh miền Tây hơn ví dụ về tàu điện ngầm. Máy thường đưa ra ví dụ chung chung hoặc ví dụ của nơi khác.
Đánh giá học sinh cũng cần thầy cô quyết định cuối cùng. Máy có thể chấm sơ bộ bài trắc nghiệm, nhưng đọc một bài văn và nhận ra em đã tiến bộ ra sao so với tháng trước thì cần người đã theo em cả năm.
Và cảm hứng đứng lớp, cái làm học sinh nhớ một thầy cô suốt đời, chắc chắn không đến từ một giáo án được tải về.
Những sai lầm thường gặp khi giáo viên mới dùng máy
Sai lầm đầu tiên là tin nội dung máy viết mà không kiểm tra. Máy có thể bịa một sự kiện lịch sử, nhầm một công thức, đưa ra một trích dẫn không có thật. Dạy sai cho học sinh thì khó sửa hơn nhiều.
Sai lầm thứ hai là dùng giáo án máy viết nguyên văn. Tiết học thành ra trơn tru nhưng không có hồn, và thầy cô cảm thấy mình đang đọc lời người khác.
Sai lầm thứ ba là đưa thông tin cá nhân của học sinh vào công cụ không rõ chính sách bảo mật. Tên, điểm, hoàn cảnh gia đình của các em không nên dán vào bất cứ đâu. Khi nhờ máy viết nháp nhận xét, hãy bỏ tên và chi tiết nhận dạng.
Sai lầm thứ tư là nghĩ mình phải dùng hết mọi công cụ. Thầy cô chỉ cần một hai công cụ dùng thành thạo cho đúng việc, còn lại để thời gian cho học trò.
Nhà trường nên hỗ trợ thầy cô thế nào?
Đổi mới trong lớp học không thể chỉ trông vào nỗ lực cá nhân từng thầy cô. Nhà trường có thể tổ chức những buổi chia sẻ, nơi các thầy cô dùng máy hiệu quả kể cho đồng nghiệp nghe cách làm của mình.
Cũng nên có hướng dẫn rõ về bảo mật thông tin học sinh: được đưa gì vào công cụ, không được đưa gì.
Quan trọng hơn, nếu máy giúp bớt giấy tờ, đừng lấp đầy thời gian dôi ra bằng giấy tờ mới. Hãy để thầy cô có thời gian cho học sinh, cho việc học thêm của chính mình, và cho việc nghỉ ngơi.
Thầy cô bớt mệt thì học trò được nhiều hơn. Đổi mới nào trong trường học cũng nên được đo bằng câu hỏi ấy.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên có nên dùng trí tuệ nhân tạo để soạn giáo án?
Có thể dùng để lấy ý tưởng và làm nháp, nhưng nên tự thiết kế lại cho hợp lớp mình. Giáo án máy viết thường đầy đủ hình thức nhưng thiếu hiểu biết về học sinh cụ thể.
Dùng máy viết nhận xét học sinh có ổn không?
Ổn nếu thầy cô đưa vào ghi chú thật về từng em và sửa lại cho đúng. Tránh nhận xét chung chung giống nhau cho cả lớp, và không đưa thông tin nhận dạng học sinh vào công cụ.
Làm sao kiểm tra nội dung máy soạn có đúng không?
Đối chiếu với sách giáo khoa và tài liệu chính thống, nhất là với số liệu, sự kiện, công thức. Câu nào không chắc thì bỏ hoặc hỏi đồng nghiệp chuyên môn.
Giáo viên lớn tuổi có cần học dùng trí tuệ nhân tạo?
Không bắt buộc, nhưng học một hai cách dùng đơn giản như làm phiếu bài tập có thể giúp bớt việc. Kinh nghiệm đứng lớp lâu năm giúp thầy cô nhận ra nội dung máy sai rất nhanh.
Trí tuệ nhân tạo có thay được giáo viên không?
Không thay được phần quan trọng nhất của nghề: hiểu học sinh, truyền cảm hứng và dạy làm người. Nó có thể thay một phần việc giấy tờ để thầy cô có thời gian cho những điều đó.
