Giúp ông bà bước vào đời số hiệu quả nhất khi con cháu dạy từng việc một, gắn với nhu cầu thật của ông bà như gọi video cho cháu ở xa hay xem kết quả khám bệnh, viết lại các bước ra giấy bằng chữ to, kiên nhẫn để ông bà tự bấm thay vì bấm hộ, và dạy thật kỹ cách nhận ra lừa đảo trước khi dạy chuyển tiền.
Chào bạn, đây là Nhà Đổi Mới. Đổi mới không chỉ là chuyện của người trẻ. Ông bà chúng ta đang sống trong một xã hội mà đi chợ cũng quét mã, khám bệnh cũng đặt lịch qua ứng dụng. Tập này dành cho những người con, người cháu muốn đi cùng ông bà trên con đường ấy.
Bắt đầu từ điều ông bà muốn làm
Sai lầm hay gặp nhất là con cháu dạy theo thứ tự của mình: đây là cài đặt, đây là ứng dụng này, ứng dụng kia. Ông bà nghe một lúc là rối, và kết luận mình già rồi không học được.
Cách tốt hơn là hỏi ông bà muốn làm gì. Một cụ bà muốn gọi video cho đứa cháu đi học xa. Một cụ ông muốn xem lại trận bóng hôm qua. Một bác muốn nghe lại bài hát thời trẻ.
Bắt đầu đúng từ việc đó, và chỉ việc đó. Khi ông bà làm được việc mình thật sự muốn, niềm vui ấy là động lực để học việc tiếp theo.
Một cậu cháu ở Nam Định kể rằng cậu chỉ dạy bà đúng một việc trong cả tuần: bấm vào ảnh của cậu để gọi video. Tuần sau, bà tự hỏi cách gửi ảnh vườn rau cho cậu xem.
Viết ra giấy và để ông bà tự bấm
Người lớn tuổi thường cần nhiều lần lặp lại hơn, và hay quên khi không có ai bên cạnh. Một tờ giấy ghi các bước bằng chữ to, đánh số rõ ràng, dán cạnh chỗ ông bà hay ngồi, là trợ thủ rất tốt.
Ghi theo cách ông bà hiểu, không dùng thuật ngữ. Thay vì mở ứng dụng nhắn tin, hãy viết bấm vào hình tròn màu xanh có cái điện thoại. Có thể vẽ thêm hình.
Quan trọng nhất là để ông bà tự bấm. Con cháu thường sốt ruột, cầm điện thoại bấm hộ cho nhanh. Ông bà nhìn thì hiểu, nhưng tay chưa nhớ, lần sau vẫn không tự làm được.
Ngồi bên cạnh, chỉ bằng lời, để ông bà làm. Chậm cũng được. Mỗi lần ông bà tự làm được là một lần tự tin hơn.
Dạy chống lừa đảo trước khi dạy chuyển tiền
Người cao tuổi là đối tượng bị lừa đảo qua điện thoại nhiều. Kẻ lừa đảo giả làm công an, ngân hàng, bệnh viện, hoặc giả làm con cháu đang gặp nạn cần tiền gấp. Có khi chúng còn dùng giọng nói giả giống hệt người thân.
Trước khi dạy ông bà chuyển khoản, hãy dạy vài nguyên tắc vàng. Không bao giờ đọc mã xác thực gửi qua tin nhắn cho bất kỳ ai, kể cả người xưng là nhân viên ngân hàng. Không bấm vào đường dẫn lạ. Không chuyển tiền khi ai đó gọi điện hối thúc.
Dạy ông bà một câu đơn giản: có ai gọi đòi tiền, kể cả giọng giống con cháu, thì cúp máy, gọi lại số quen của con cháu để hỏi. Thoả thuận trong nhà một câu hỏi bí mật chỉ người thân biết cũng là cách hay.
Nhắc lại những nguyên tắc này nhiều lần, và đừng làm ông bà thấy xấu hổ nếu lỡ suýt bị lừa. Xấu hổ khiến người ta giấu, và giấu thì nguy hiểm hơn.
Kiên nhẫn là phần khó nhất
Dạy ông bà cần kiên nhẫn hơn dạy bất cứ ai. Ông bà có thể hỏi cùng một câu nhiều lần, quên những gì đã học tuần trước, bấm nhầm và hoảng lên.
Hãy nhớ rằng ông bà đã từng kiên nhẫn dạy mình cầm đũa, buộc dây giày, đọc chữ. Mắt kém, tay chậm, trí nhớ yếu đi là chuyện tự nhiên của tuổi tác, không phải ông bà kém.
Tránh những câu như sao ông dễ thế mà không nhớ, hay bà để con làm cho nhanh. Những câu đó làm ông bà ngại hỏi lần sau.
Thay vào đó, khen khi ông bà làm được, dù nhỏ. Một cụ bà ở Đà Lạt khoe với cả xóm rằng bà tự gọi được cho cháu ở nước ngoài. Niềm vui đó đáng giá hơn mọi bài giảng.
Chọn thiết bị và cài đặt cho dễ dùng
Một chiếc điện thoại đầy ứng dụng, biểu tượng nhỏ, thông báo liên tục sẽ làm ông bà rối. Hãy dọn bớt: chỉ để vài ứng dụng cần thiết trên màn hình chính, phóng to chữ và biểu tượng, tăng âm lượng.
Tắt bớt thông báo không cần thiết, nhất là quảng cáo, để ông bà không bị giật mình hay bấm nhầm vào thứ lạ.
Lưu sẵn danh bạ người thân với ảnh đại diện rõ ràng, để ông bà gọi bằng cách bấm vào ảnh thay vì đọc tên.
Nếu có thể, cài đặt để con cháu hỗ trợ từ xa khi ông bà gặp khó, nhưng phải được ông bà đồng ý, và tôn trọng sự riêng tư của ông bà.
Đời số cũng là đời sống của ông bà
Khi ông bà dùng được điện thoại, thế giới của ông bà rộng ra. Gọi video cho cháu ở xa, nghe lại cải lương, xem tin quê, tham gia nhóm bạn cũ. Với người già hay cô đơn, đó là món quà lớn.
Nhưng cũng đừng để màn hình thay cho sự có mặt. Một cuộc gọi video không thay được bữa cơm cuối tuần về thăm ông bà.
Và cũng đừng ép. Có những cụ không muốn học, thấy đời sống cũ đủ đầy. Tôn trọng lựa chọn đó, và đảm bảo ông bà vẫn được hỗ trợ khi cần làm thủ tục trên mạng.
Cuối tuần này, nếu về thăm ông bà, thử hỏi: có việc gì trên điện thoại mà ông bà muốn làm được không?
Câu hỏi thường gặp
Nên dạy ông bà dùng điện thoại bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu từ việc ông bà thật sự muốn làm, như gọi video cho con cháu hay nghe nhạc. Dạy từng việc một, viết các bước ra giấy chữ to và để ông bà tự bấm.
Làm sao giúp người già tránh lừa đảo qua điện thoại?
Dạy nguyên tắc không bao giờ đọc mã xác thực cho ai, không bấm đường dẫn lạ, không chuyển tiền khi bị hối thúc, và luôn gọi lại số quen của người thân để kiểm tra.
Có nên cho ông bà dùng thanh toán bằng điện thoại?
Có thể, sau khi ông bà đã nắm vững nguyên tắc chống lừa đảo. Nên đặt hạn mức chuyển tiền thấp và hướng dẫn kỹ từng bước.
Cài đặt điện thoại thế nào cho người cao tuổi dễ dùng?
Phóng to chữ và biểu tượng, tăng âm lượng, chỉ để vài ứng dụng cần thiết trên màn hình chính, tắt thông báo quảng cáo và lưu danh bạ kèm ảnh người thân.
Ông bà không muốn học công nghệ thì sao?
Nên tôn trọng lựa chọn đó. Con cháu có thể hỗ trợ làm những thủ tục cần thiết trên mạng và giữ liên lạc theo cách ông bà thấy thoải mái.
