Kẻ lừa đảo giờ có thể dùng công cụ trí tuệ nhân tạo để giả giọng nói, thậm chí giả cả gương mặt của người thân trong một cuộc gọi video ngắn, rồi đòi chuyển tiền gấp vì một tai nạn, một rắc rối. Cách phòng hiệu quả nhất không nằm ở công nghệ, mà ở thói quen của gia đình: có một câu hỏi bí mật chỉ người nhà biết, luôn cúp máy gọi lại số quen, và không bao giờ chuyển tiền khi đang bị hối thúc.
Chào bạn, đây là Nhà Đổi Mới. Đổi mới nào cũng có người dùng vào việc xấu. Tập này nói về mặt tối của công nghệ giả giọng, và cách mỗi gia đình tự bảo vệ mình.
Kịch bản cũ, công cụ mới
Lừa đảo giả làm người thân gặp nạn không phải chuyện mới. Từ lâu đã có những cuộc gọi kiểu con đang cấp cứu, cần tiền gấp, hay cháu bị công an giữ, gửi tiền nộp phạt.
Cái mới là công cụ. Trước đây kẻ gian phải giả giọng bằng tài diễn xuất, người nhà nghe kỹ có thể nhận ra. Bây giờ, chỉ cần vài đoạn ghi âm giọng nói thật, lấy từ video trên mạng xã hội, công cụ có thể tạo ra một giọng nói rất giống.
Có những trường hợp kẻ gian còn dùng hình ảnh giả trong cuộc gọi video vài giây, đủ để người nghe tin rằng mình đang nói chuyện với người thân, rồi lấy cớ mạng yếu để tắt hình.
Kịch bản vẫn vậy: tạo tình huống khẩn cấp, gây hoảng loạn, đòi chuyển tiền ngay, dặn đừng nói với ai.
Vì sao người tỉnh táo vẫn bị lừa?
Khi nghe giọng con mình khóc, nói đang gặp nạn, rất ít cha mẹ còn đủ bình tĩnh để nghi ngờ. Kẻ lừa đảo hiểu điều đó. Chúng không đánh vào trí khôn, chúng đánh vào tình thương và nỗi sợ.
Yếu tố thời gian cũng quan trọng. Câu chuyện luôn gấp gáp: phải chuyển trong mười phút, nếu không con sẽ bị nguy hiểm. Áp lực thời gian làm người ta không kịp kiểm tra.
Kẻ gian còn dặn đừng nói với ai, đừng gọi cho ai, viện cớ bí mật, xấu hổ. Điều này cắt đứt con đường kiểm tra tự nhiên nhất.
Hiểu ba chiêu này: tình cảm, gấp gáp, bí mật, là bước đầu để nhận ra mình đang bị lừa.
Câu hỏi bí mật của gia đình
Một cách đơn giản mà hiệu quả là cả nhà thống nhất một câu hỏi hoặc một từ mật mà chỉ người trong nhà biết. Không phải ngày sinh hay tên thú cưng, những thứ có thể tìm trên mạng, mà là một chi tiết riêng tư, ví dụ món ăn bà hay nấu ngày giỗ ông.
Khi nhận cuộc gọi đáng ngờ, dù giọng có giống đến mấy, hãy hỏi câu đó. Người thật trả lời ngay. Kẻ giả sẽ lúng túng, viện cớ, hoặc cúp máy.
Câu hỏi bí mật cần được nhắc lại định kỳ, nhất là với ông bà, những người dễ bị nhắm tới. Và đừng bao giờ viết nó lên mạng xã hội.
Nghe có vẻ như phim trinh thám, nhưng nhiều gia đình đã áp dụng và thấy yên tâm hơn hẳn.
Luôn cúp máy và gọi lại số quen
Nguyên tắc vàng thứ hai: khi có ai gọi báo người thân gặp nạn và đòi tiền, hãy cúp máy, rồi tự gọi lại cho người thân đó bằng số điện thoại mình đã lưu từ trước. Không gọi lại số vừa gọi tới.
Nếu không liên lạc được người thân, hãy gọi cho người khác trong gia đình, bạn bè, đồng nghiệp của họ. Trong phần lớn trường hợp, người thân của bạn đang hoàn toàn bình thường.
Nếu cuộc gọi xưng là công an, ngân hàng, bệnh viện, hãy tự tìm số điện thoại chính thức của cơ quan đó và gọi lại. Cơ quan chức năng không yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại để giải quyết vụ việc.
Không chuyển tiền khi đang bị hối thúc. Mười phút chờ kiểm tra không làm hại ai, nhưng một lần chuyển tiền vội có thể mất trắng.
Bớt để lại giọng nói và thông tin trên mạng
Kẻ gian cần nguyên liệu: giọng nói, hình ảnh, thông tin về các mối quan hệ trong gia đình. Phần lớn lấy từ mạng xã hội công khai.
Không cần ngừng đăng bài, nhưng có thể cân nhắc để chế độ riêng tư cho những video có giọng nói, hạn chế công khai thông tin về con cái, ông bà, nơi làm việc, lịch trình đi lại.
Cẩn thận với những cuộc gọi lạ cố tình kéo dài để ghi âm giọng bạn, hoặc yêu cầu bạn nói những câu nhất định. Nếu thấy lạ, cúp máy.
Bảo vệ thông tin cá nhân không còn là chuyện của người làm công nghệ, mà là kỹ năng sống của mọi gia đình.
Nếu lỡ bị lừa thì làm gì?
Nếu đã lỡ chuyển tiền, hãy liên hệ ngay ngân hàng của mình để báo cáo, đề nghị hỗ trợ, và trình báo với cơ quan công an nơi gần nhất. Càng sớm càng có cơ hội.
Giữ lại mọi bằng chứng: số điện thoại, tin nhắn, ảnh chụp màn hình, thông tin tài khoản nhận tiền.
Đừng xấu hổ. Người bị lừa không phải là người kém cỏi. Kẻ lừa đảo ngày càng tinh vi, và chúng nhắm vào tình thương, thứ mà ai cũng có. Chia sẻ câu chuyện của mình, nếu sẵn lòng, có thể giúp người khác tránh được.
Tối nay, trong bữa cơm, bạn thử đề nghị cả nhà chọn một câu hỏi bí mật. Có thể đó là cuộc trò chuyện quan trọng nhất trong tuần.
Câu hỏi thường gặp
Lừa đảo giả giọng nói bằng trí tuệ nhân tạo hoạt động thế nào?
Kẻ gian thu thập đoạn ghi âm giọng thật, thường từ mạng xã hội, rồi dùng công cụ tạo ra giọng nói giống người đó, gọi cho người thân để đòi tiền gấp.
Làm sao nhận ra cuộc gọi giả mạo người thân?
Cảnh giác khi cuộc gọi tạo tình huống khẩn cấp, đòi chuyển tiền ngay và dặn giữ bí mật. Hỏi câu hỏi bí mật của gia đình và cúp máy gọi lại số quen để kiểm tra.
Câu hỏi bí mật gia đình nên chọn thế nào?
Nên chọn chi tiết riêng tư chỉ người trong nhà biết và không có trên mạng, tránh ngày sinh, tên thú cưng hay thông tin dễ tìm.
Lỡ chuyển tiền cho kẻ lừa đảo thì làm gì?
Liên hệ ngay ngân hàng để báo cáo, trình báo cơ quan công an gần nhất, giữ lại mọi bằng chứng như số điện thoại, tin nhắn, thông tin tài khoản nhận tiền.
Cơ quan công an có yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại không?
Không. Cơ quan chức năng không yêu cầu người dân chuyển tiền qua điện thoại để giải quyết vụ việc. Nếu có cuộc gọi như vậy, hãy cúp máy và tự liên hệ số chính thức.
