Khám bệnh từ xa giúp người sống xa bệnh viện được bác sĩ tư vấn, tái khám, theo dõi bệnh mạn tính và được hội chẩn với tuyến trên mà không phải bắt xe đi cả ngày. Nó hợp nhất với những lần khám cần nói chuyện và xem chỉ số. Còn những ca cần khám bằng tay, làm xét nghiệm, hay cấp cứu thì vẫn phải tới cơ sở y tế.
Chào bạn, đây là Nhà Đổi Mới. Với một bác nông dân ở huyện miền núi, một lần tái khám ở bệnh viện tỉnh có khi mất trọn một ngày công, tiền xe, tiền ăn, và một người nhà đi cùng. Tập này nói về cái mà khám từ xa đã đổi được, và cái nó chưa đổi được.
Một lần tái khám tốn kém thế nào với người ở xa?
Hãy hình dung một cụ ông bị tăng huyết áp ở một xã vùng cao. Mỗi tháng cụ cần tái khám để bác sĩ xem chỉ số và chỉnh thuốc. Đường xuống bệnh viện huyện mất hơn một giờ xe máy, mùa mưa còn lâu hơn.
Cụ không tự đi được, nên con trai phải nghỉ làm để chở. Tới nơi chờ lấy số, chờ khám, chờ lấy thuốc. Một lần tái khám năm phút với bác sĩ có thể tốn của cả nhà một ngày.
Vì tốn kém như vậy, nhiều người bỏ tái khám. Họ tự mua thuốc theo đơn cũ, hoặc ngừng thuốc khi thấy khoẻ. Bệnh mạn tính âm thầm nặng lên, tới lúc phải nhập viện thì chi phí và nỗi khổ lớn hơn nhiều lần một chuyến tái khám.
Khám từ xa ra đời để giải bài toán này: phần việc nào không cần gặp mặt thì đừng bắt người bệnh phải đi.
Khám từ xa đang làm được những gì?
Việc đầu tiên là tư vấn và tái khám cho bệnh mạn tính. Nhân viên trạm y tế xã đo huyết áp, đường huyết cho cụ, gửi chỉ số lên, bác sĩ tuyến trên xem và trao đổi qua cuộc gọi video. Cụ chỉ phải đi bộ tới trạm xã.
Việc thứ hai là hội chẩn. Bác sĩ tuyến huyện gặp ca khó có thể kết nối với bác sĩ tuyến trên để hỏi ý kiến, gửi kèm hình ảnh và kết quả xét nghiệm. Ở Việt Nam, nhiều bệnh viện lớn đã hội chẩn từ xa với tuyến dưới trong những năm gần đây.
Việc thứ ba là theo dõi sau mổ, sau xuất viện. Bệnh nhân gửi ảnh vết mổ, báo các triệu chứng, bác sĩ quyết định có cần tới viện không. Với một sản phụ vừa sinh mổ ở nhà cách viện vài chục cây số, được bác sĩ nhìn vết mổ qua điện thoại và dặn yên tâm là bớt được một chuyến đi vất vả.
Thời kỳ dịch bệnh, khi đi lại bị hạn chế, khám từ xa được dùng nhiều và nhiều người lần đầu thấy nó tiện thế nào. Sau dịch, một phần thói quen ở lại.
Những việc khám từ xa chưa thay được
Có những việc bác sĩ cần chạm tay. Sờ bụng để biết đau ở đâu, nghe phổi, khám thần kinh. Qua màn hình, những dấu hiệu này bị mất. Một bác sĩ nội khoa lâu năm nói rằng có những chẩn đoán ông chỉ dám đưa ra sau khi đã đặt tay lên bụng bệnh nhân.
Xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh vẫn cần thiết bị tại chỗ. Khám từ xa có thể chỉ định, nhưng bệnh nhân vẫn phải đi làm.
Cấp cứu thì càng không. Đau ngực dữ dội, khó thở, yếu nửa người, đó là lúc phải gọi cấp cứu hoặc tới viện ngay, không phải lúc gọi video hỏi bác sĩ.
Vì vậy, khám từ xa là một công cụ bổ sung, giúp giảm những lần đi không cần thiết, chứ không phải thay thế bệnh viện.
Ai dễ bị bỏ lại khi khám chuyển sang trực tuyến?
Điều trớ trêu là những người cần khám từ xa nhất, người già ở vùng xa, lại thường là người khó dùng công nghệ nhất. Không có điện thoại thông minh, mắt kém, không quen bấm, sóng yếu.
Đây là lý do mô hình qua trạm y tế xã thường hiệu quả hơn mô hình để người bệnh tự gọi từ nhà. Nhân viên y tế xã làm cầu nối: đo chỉ số, kết nối, giải thích lại lời bác sĩ cho bệnh nhân hiểu.
Cũng cần nói tới chuyện ngôn ngữ. Đồng bào dân tộc thiểu số có khi không giỏi tiếng phổ thông, và cần người phiên dịch tại chỗ. Một cuộc gọi video không giải quyết được điều đó.
Đổi mới nào trong y tế cũng nên được hỏi: nó giúp người khó khăn nhất ra sao, hay chỉ giúp người vốn đã có nhiều lựa chọn?
Dùng khám từ xa thế nào cho an toàn?
Nếu bạn hoặc người nhà dùng dịch vụ khám từ xa, hãy chọn kênh của cơ sở y tế có giấy phép, có bác sĩ rõ danh tính. Tránh những tài khoản trên mạng xã hội tự xưng bác sĩ rồi bán thuốc.
Chuẩn bị trước buổi khám: ghi lại chỉ số đo được, các thuốc đang dùng, các triệu chứng và thời điểm xuất hiện. Buổi khám ngắn, chuẩn bị kỹ sẽ giúp bác sĩ hiểu nhanh.
Hỏi rõ bác sĩ khi nào thì cần tới viện. Đó là thông tin quan trọng nhất của một buổi khám từ xa, nên ghi lại ngay, và nói cho người nhà cùng biết.
Và đừng vì tiện mà bỏ hẳn những lần khám trực tiếp định kỳ. Màn hình giúp ta gần bác sĩ hơn, nhưng không thể thay bàn tay đặt lên người bệnh.
Câu hỏi thường gặp
Khám bệnh từ xa có được bác sĩ kê đơn không?
Việc kê đơn khi khám từ xa phụ thuộc quy định hiện hành và loại bệnh. Người bệnh nên hỏi trực tiếp cơ sở y tế cung cấp dịch vụ về những gì được làm qua hình thức này.
Người già không dùng được điện thoại thông minh thì khám từ xa thế nào?
Cách thuận tiện là thông qua trạm y tế xã hoặc người nhà hỗ trợ kết nối. Nhân viên y tế tại chỗ có thể đo chỉ số và giải thích lại lời bác sĩ.
Khám từ xa phù hợp với bệnh nào?
Phù hợp với tái khám bệnh mạn tính đã ổn định, tư vấn ban đầu, theo dõi sau mổ và sức khoẻ tinh thần. Không phù hợp với cấp cứu và những trường hợp cần khám thực thể kỹ.
Làm sao biết dịch vụ khám trực tuyến có đáng tin không?
Kiểm tra dịch vụ có thuộc cơ sở y tế được cấp phép, bác sĩ có thông tin hành nghề rõ ràng. Cảnh giác với tài khoản chỉ tư vấn để bán thuốc hoặc sản phẩm.
Hội chẩn từ xa giúp gì cho bệnh viện tuyến dưới?
Giúp bác sĩ tuyến dưới được hỏi ý kiến chuyên gia tuyến trên về ca khó, nhờ đó nhiều bệnh nhân được điều trị tại chỗ, đỡ phải chuyển viện.
