Hồ sơ sức khoẻ điện tử tiện nhất cho người bệnh phải khám nhiều nơi: bác sĩ ở bệnh viện mới xem được bệnh sử, thuốc đang dùng, kết quả xét nghiệm cũ, nên người bệnh đỡ phải kể lại từ đầu và đỡ làm lại xét nghiệm trùng. Điều đáng lo nằm ở bảo mật dữ liệu, ở những người không quen dùng điện thoại, và ở chỗ dữ liệu giữa các nơi chưa phải lúc nào cũng thông nhau.
Chào bạn, đây là Nhà Đổi Mới. Ai từng ôm một túi nilon đựng phim chụp, đơn thuốc, giấy xét nghiệm từ ba bệnh viện khác nhau chắc hiểu vì sao người ta mong có hồ sơ điện tử. Tập này mình nói về cái lợi thật và những điều nên cẩn thận.
Túi giấy tờ khám bệnh nói lên điều gì?
Một cụ bà có bệnh tim, tiểu đường và đau khớp có thể khám ở ba nơi khác nhau. Mỗi nơi cho một xấp giấy, một đơn thuốc. Đến khi cụ nhập viện cấp cứu ở nơi thứ tư, bác sĩ hỏi cụ đang dùng thuốc gì, con cháu lục túi giấy mà không biết tờ nào mới nhất.
Chuyện này nghe thì nhỏ, nhưng hậu quả có thể lớn. Thuốc tim tương tác với thuốc khác. Xét nghiệm đã làm tuần trước lại làm lần nữa, tốn tiền và mệt người già. Một dị ứng thuốc từng gặp không ai nhớ ra.
Ý tưởng của hồ sơ sức khoẻ điện tử là gom những thông tin này về một chỗ, để bác sĩ nào được phép cũng xem được khi cần, dù người bệnh khám ở đâu.
Đó là lý do nhiều nước, trong đó có Việt Nam, đang đẩy mạnh bệnh án điện tử và kết nối dữ liệu giữa các cơ sở y tế. Tiến độ và cách làm cụ thể ở mỗi nơi khác nhau, và bạn nên hỏi trực tiếp nơi mình khám về những gì đã có.
Người bệnh được lợi gì khi hồ sơ chạy thông suốt?
Lợi đầu tiên là an toàn. Bác sĩ thấy được bạn đang dùng thuốc gì, từng dị ứng với gì, có bệnh nền gì, trước khi kê đơn mới. Một bác sĩ cấp cứu lâu năm nói rằng mười phút đầu với một bệnh nhân lạ thường là mười phút đoán mò, và hồ sơ đầy đủ giúp bớt đoán.
Lợi thứ hai là đỡ tốn. Kết quả xét nghiệm, phim chụp còn giá trị thì không cần làm lại. Với người bệnh mạn tính, số tiền và thời gian tiết kiệm qua nhiều năm không nhỏ.
Lợi thứ ba là theo dõi được lâu dài. Đường huyết qua mười năm, huyết áp qua từng mùa, cân nặng thay đổi ra sao. Nhìn cả chuỗi số, bác sĩ thấy được xu hướng mà một lần khám không thấy.
Lợi thứ tư, ít người để ý, là người bệnh được xem chính hồ sơ của mình. Hiểu bệnh của mình hơn là bước đầu để tự chăm sóc tốt hơn.
Những điều đáng lo khi dữ liệu sức khoẻ lên mạng
Dữ liệu sức khoẻ là loại dữ liệu nhạy cảm nhất. Một người bị lộ bệnh án có thể bị phân biệt đối xử khi xin việc, khi mua bảo hiểm, hoặc chỉ đơn giản là bị dị nghị trong xóm. Những bệnh lây qua đường tình dục, bệnh tâm thần, vô sinh càng cần được bảo vệ kỹ.
Ở nhiều nước, bệnh viện là mục tiêu của tin tặc vì dữ liệu có giá trị và hệ thống bảo mật đôi khi không theo kịp. Một vụ rò rỉ có thể làm lộ thông tin của rất nhiều người cùng lúc.
Còn có nỗi lo về việc ai được xem. Bác sĩ điều trị thì cần, nhưng nhân viên hành chính, công ty bảo hiểm, người thân thì sao? Quy định về quyền truy cập cần rõ, và người bệnh cần biết ai đã xem hồ sơ của mình.
Những lo ngại này không phải lý do để từ chối hồ sơ điện tử, mà là lý do để đòi hỏi nó phải được làm cẩn thận.
Ai dễ bị bỏ lại khi y tế chuyển sang số?
Người già, người ở vùng sóng yếu, người không có điện thoại thông minh là những người dễ gặp khó khi mọi thứ chuyển lên ứng dụng. Thường chính họ lại là người khám bệnh nhiều nhất.
Một cụ ông được bảo tải ứng dụng để xem kết quả xét nghiệm có thể đơn giản là không làm được, và ngại hỏi. Nếu bệnh viện bỏ hẳn bản giấy, cụ sẽ mù thông tin về chính sức khoẻ của mình.
Vì vậy, trong giai đoạn chuyển đổi, nhiều nơi vẫn giữ song song bản in cho người cần, và có nhân viên ở sảnh hỗ trợ. Đổi mới tốt là đổi mới có lối đi cho người chậm.
Con cháu có thể giúp ông bà cài ứng dụng, nhưng cũng nên hướng dẫn ông bà bảo vệ mật khẩu, không đưa mã xác thực cho người lạ gọi điện xin.
Người bệnh nên tự giữ gì cho chắc?
Dù hồ sơ điện tử có tiến bộ tới đâu, người bệnh vẫn nên tự giữ một bản tóm tắt sức khoẻ của mình: các bệnh đang có, thuốc đang dùng và liều, dị ứng, các lần mổ, nhóm máu nếu biết. Một tờ giấy gấp trong ví, hoặc ghi chú trong điện thoại.
Với người già trong nhà, con cháu nên giữ một bản như vậy, cập nhật mỗi khi bác sĩ đổi thuốc. Lúc cấp cứu, đó là tờ giấy quý nhất.
Khi khám ở nơi mới, đừng ngại nói với bác sĩ những gì đã làm ở nơi cũ, dù hồ sơ có thể đã liên thông. Hệ thống không phải lúc nào cũng hoàn chỉnh.
Công nghệ giúp thông tin đi theo người bệnh, nhưng người hiểu rõ nhất câu chuyện sức khoẻ của bạn, cuối cùng, vẫn nên là chính bạn.
Câu hỏi thường gặp
Bệnh án điện tử khác hồ sơ sức khoẻ điện tử thế nào?
Bệnh án điện tử thường là hồ sơ điều trị tại một cơ sở y tế. Hồ sơ sức khoẻ điện tử thường hướng tới gom thông tin sức khoẻ của một người qua nhiều nơi và nhiều năm. Cách gọi cụ thể có thể khác nhau tuỳ hệ thống.
Dữ liệu sức khoẻ điện tử có an toàn không?
Mức an toàn phụ thuộc vào cách hệ thống được bảo vệ và quy định truy cập. Người dùng nên giữ kỹ mật khẩu, không cung cấp mã xác thực cho người lạ, và hỏi cơ sở y tế về cách họ bảo vệ dữ liệu.
Người già không dùng được ứng dụng thì xem kết quả khám ở đâu?
Có thể đề nghị bệnh viện in kết quả, nhờ nhân viên hỗ trợ tại sảnh, hoặc nhờ con cháu giúp. Không nên ngại hỏi vì đây là quyền của người bệnh.
Có nên tự lưu ảnh chụp kết quả xét nghiệm trong điện thoại?
Có thể, để tiện mang theo khi khám nơi khác. Nên lưu ở chỗ có khoá và cẩn thận khi gửi ảnh qua mạng xã hội.
Hồ sơ điện tử có giúp tránh xét nghiệm trùng lặp không?
Khi dữ liệu được chia sẻ giữa các cơ sở, bác sĩ có thể dùng lại kết quả còn giá trị thay vì cho làm lại. Mức độ liên thông thực tế còn tuỳ từng nơi.
