Doanh nghiệp nào cũng cần hai loại đổi mới: đổi mới cốt lõi để làm tốt hơn thứ đang bán cho khách đang có, và đổi mới bên rìa để thử những thứ có thể nuôi mình trong tương lai. Cách chia sức hay được dùng là dồn phần lớn cho cốt lõi, một phần nhỏ cho những thử nghiệm gần với việc hiện tại, và một phần rất nhỏ cho những canh bạc xa.
Chào bạn, đây là Nhà Đổi Mới. Người làm chủ hay rơi vào một trong hai cực: hoặc mải lo việc trước mắt mà không thử gì mới, hoặc mê cái mới mà bỏ bê khách đang nuôi mình. Tập này nói về cách đứng giữa.
Ba vòng tròn của đổi mới
Một cách nhìn được giới quản trị dùng nhiều là chia đổi mới thành ba vòng. Vòng trong cùng là cốt lõi: làm sản phẩm hiện tại tốt hơn, rẻ hơn, nhanh hơn, cho chính khách hàng hiện tại.
Vòng giữa là mở rộng gần: đưa sản phẩm hiện có tới khách mới, hoặc làm sản phẩm mới cho khách quen. Vòng ngoài cùng là những thứ hoàn toàn mới, cho khách hàng chưa có, ở thị trường chưa rõ.
Lấy ví dụ một xưởng rang cà phê nhỏ. Cốt lõi là rang đều hơn, giao đúng hẹn hơn cho các quán đang mua. Mở rộng gần là bán cà phê đóng gói cho người uống ở nhà, hoặc bán thêm dụng cụ pha cho quán. Vòng ngoài có thể là mở lớp dạy pha chế, hay làm sản phẩm từ vỏ cà phê.
Mỗi vòng có rủi ro khác nhau, lợi nhuận kỳ vọng khác nhau, và thời gian ra kết quả khác nhau. Trộn chúng vào một rổ để đánh giá là cách nhanh nhất làm hỏng cả ba.
Chia sức thế nào cho hợp?
Có một tỷ lệ hay được nhắc trong các sách quản trị: khoảng bảy phần cho cốt lõi, hai phần cho mở rộng gần, một phần cho cái mới hoàn toàn. Con số đó không phải luật, chỉ là điểm xuất phát để suy nghĩ.
Doanh nghiệp nhỏ có ít người, ít tiền, nên phần cho vòng ngoài thường rất nhỏ, có khi chỉ là vài buổi chiều mỗi tháng của chủ. Không sao cả, miễn là phần đó có tồn tại.
Doanh nghiệp đang gặp khó ở thị trường chính, ví dụ khách cũ đang biến mất, có thể phải dời nhiều sức hơn ra vòng ngoài. Doanh nghiệp đang tăng trưởng tốt ở cốt lõi thì nên tranh thủ làm cốt lõi thật chắc.
Điều quan trọng là quyết định có ý thức. Đừng để tỷ lệ tự hình thành theo ai la to nhất trong cuộc họp.
Vì sao phải đánh giá mỗi vòng theo cách khác?
Dự án cốt lõi có thể đo bằng doanh thu, chi phí, tỷ lệ lỗi trong vài tháng. Nếu áp cùng cách đo đó cho một dự án ở vòng ngoài, dự án mới sẽ luôn thua và bị cắt, vì nó chưa có doanh thu.
Với vòng ngoài, câu hỏi đúng không phải là đã lời chưa, mà là đã học được gì. Có bao nhiêu khách thật đã thử, họ phản ứng ra sao, giả định nào đã được kiểm chứng, giả định nào đã sai.
Một chủ xưởng cà phê kể rằng anh từng suýt cắt bỏ lớp dạy pha chế sau ba tháng vì lỗ. Nhưng khi nhìn kỹ, anh thấy một nửa học viên sau đó mở quán và mua cà phê của anh. Lớp học lỗ, nhưng nó đang nuôi vòng cốt lõi theo một cách không ai tính tới.
Đánh giá sai thước đo thì giết nhầm ý tưởng tốt, hoặc nuôi mãi ý tưởng xấu.
Tách người làm cho từng vòng
Một sai lầm hay gặp là giao dự án mới cho người đang bận việc cốt lõi, làm thêm ngoài giờ. Kết quả là việc gấp luôn thắng việc quan trọng, và dự án mới chết dần vì không ai có thời gian.
Doanh nghiệp nhỏ không có nhiều người để tách hẳn ra một đội riêng. Nhưng có thể tách thời gian: một người dành cố định một ngày mỗi tuần cho dự án mới, ngày đó không bị kéo về việc khác.
Người làm vòng ngoài cũng cần quyền được thất bại. Nếu thử nghiệm thất bại mà bị trách phạt, sẽ không ai dám thử điều gì thật sự mới.
Còn người làm cốt lõi cần được ghi nhận, vì họ đang nuôi cả công ty, kể cả những thử nghiệm mà có khi họ thấy là phí tiền.
Khi nào một thử nghiệm được chuyển vào trong?
Một ý tưởng ở vòng ngoài, nếu có khách thật trả tiền và lặp lại được, sẽ dần chuyển vào vòng giữa, rồi có khi thành cốt lõi mới. Đó là cách một doanh nghiệp tự làm mới mình qua thời gian.
Khi chuyển vào, cách quản lý cũng phải đổi theo: từ học hỏi sang tối ưu, từ thử nghiệm sang quy trình. Người giỏi khởi động ý tưởng chưa chắc là người giỏi vận hành nó ở quy mô lớn.
Ngược lại, một phần cốt lõi đang teo dần cũng cần được nhìn thẳng. Đến lúc nào đó, giảm sức cho nó là quyết định đúng, dù nó từng là niềm tự hào.
Ba vòng tròn ấy luôn chuyển động. Bạn thử vẽ ra cho doanh nghiệp của mình xem, và hỏi: vòng ngoài của mình lúc này có gì, hay đang trống trơn?
Câu hỏi thường gặp
Đổi mới cốt lõi là gì?
Là cải tiến sản phẩm và cách làm hiện tại cho khách hàng hiện tại, như nâng chất lượng, giảm chi phí, giao nhanh hơn. Đây là phần nuôi doanh nghiệp hằng ngày.
Tỷ lệ bảy hai một trong đổi mới có bắt buộc không?
Không. Đó chỉ là một gợi ý hay được nhắc trong sách quản trị. Mỗi doanh nghiệp nên tự điều chỉnh theo tình hình thị trường, nguồn lực và mức độ rủi ro mình chịu được.
Làm sao đánh giá một dự án mới chưa có doanh thu?
Đánh giá bằng những gì đã học được: số khách thật đã thử, phản hồi của họ, giả định nào đúng, giả định nào sai. Đặt mốc thời gian và chi phí tối đa để quyết định đi tiếp hay dừng.
Doanh nghiệp nhỏ có cần đổi mới ở vòng ngoài không?
Nên có, dù rất nhỏ, vì thị trường có thể thay đổi bất ngờ. Chỉ cần dành thời gian cố định để thử và học, không cần đầu tư lớn.
Vì sao dự án mới hay chết khi giao cho người đang làm việc chính?
Vì việc gấp hằng ngày luôn được ưu tiên trước, dự án mới bị đẩy sang ngoài giờ rồi bỏ dở. Tách thời gian cố định cho dự án mới giúp tránh điều này.
